Nói tiếp về số thập phân tuần hoàn
- 27/01/2026
- 511 lượt xem
| Bài viết này dành riêng cho các thầy cô phụ trách đội tuyển THCS của các tỉnh Tây Ninh (cũ), Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) là các địa phương lần đầu tham gia các kỳ thi HSG MTCT cấp tỉnh/Thành phố. |
| Thuật toán tìm chu kỳ của một số thập phân vô hạn tuần hoàn |
| Giả sử ta có một phân số $\dfrac{a}{p}$, trong đó $a$ là một số tự nhiên và $p$ là một số nguyên tố. Khi đó ước số $k$ nhỏ nhất của $p-1$ sao cho $10^k\equiv 1 \ (\text{mod}\ p)$ sẽ là chu kỳ của số thập tuần hoàn khi viết $\dfrac{a}{p}$ dưới dạng thập phân. |
Việc tìm $k$ như vậy mất rất nhiều thời gian nên ta chỉ cần nhớ như sau:
Phần tuần hoàn có tối đa $p-1$ số.
Phần tuần hòan bắt đầu từ chữ số thập phân đầu tiên.
Vì vậy ta thao tác trên máy tính như sau:
Nhập phép chia có dư $\fbox{$\text{a} \div \text{R} \ \text{p}$}$ . Thương của phép chia này là phần nguyên của số $\dfrac{a}{p}$, dư của phép chia tự động lưu vào $\text{F}$.
Sau đó nhập phép chia có dư: $\fbox{$\text{F}\times 10^{m} \div \text{R}\ \text{p}$}$ $\qquad (m$ bằng $10$ trừ đi số chữ số của $p$, cốt là để $\text{F}\times 10^{m}$ có 10 chữ số).
Chú ý vài chữ số đầu tiên của phần tuần hoàn (là thương của phép chia nói trên).
Sau đó nhấn $\fbox{OK}$ hoặc $\fbox{EXE}$ nhiều lần (nhiều là bao nhiêu?)
Giả sử phần tuần hoàn có 28 số và $m=8$ (nghĩa là $p$ có 2 chữ số) thì tối đa là đến trang thứ 4 (sẽ hiển thị được 32 số của phần thập phân) sẽ thấy sự tuần hoàn xuất hiện. Trong trường hợp này ta vừa nhấn $\fbox{OK}$ hoặc $\fbox{EXE}$ vừa nhìn xem sự tuần hoàn xuất hiện chưa và nhớ là tối đa 4 lần sẽ xuất hiện.
Áp dụng:
![]() |
Nhận xét: Vì $p=29$ là số nguyên tố nên phần tuần hoàn có tối đa $28$ chữ số (có thể ít hơn). Vì $p$ có 2 chữ số, nên ta sẽ làm cho các số trong phần thập phần tuần hoàn hiển thị 8 chữ số trên một trang màn hình. Vậy tối đa 4 trang màn hình, sự tuần hoàn sẽ xuất hiện.
thương chính là phần nguyên.
. Phần tuần hoàn sẽ bắt đầu bằng $9310\dots $
Bấm $\fbox{OK}$
chưa thấy tuần hoàn.
Bấm $\fbox{OK}$
chưa thấy tuần hoàn.
Bấm $\fbox{OK}$
, sự tuần hoàn đã xuất hiện. Nếu cần bấm lố thêm 1 trang màn hình nữa để chắc chắn.
Vậy $\dfrac{725348781}{29}=25012026,(9310344827586206896551724137)$.
Lưu ý: Mỗi trang màn hình phải có đúng 8 chữ số, nếu ít hơn là vì máy tính đã bỏ các số $0$ đứng đầu nên ta điền các số $0$ vào cho đủ 8 chữ số.
Một cách thực hiện khác (theo gợi ý của đáp án):

Bài Viết Tương Tự
Tìm dư của phép chia bằng định lý Euler
Định lý. Nếu $a$ và $m$ nguyên tố cùng nhau (nghĩa là $\text{GCD}(a,m)=1$) thì $$a^{\varphi(m)} …
BITEXEDU Chuyên trang chia sẻ tài liệu, kinh nghiệm ứng dụng giải toán trên máy tính cầm tay
